15 VITE JANE KUFIRI/ BOMBA QË MUND TË TRONDITË APELIN PER DENIMET E HAGES

Një nga pikat më të debatueshme pas vendimit të Gjykatës Speciale në Hagë është tashmë edhe mënyra se si janë përcaktuar dënimet.

Gazetari Berat Buzhala e cilësoi vendimin ndaj Hashim Thaçit si përtej çdo pritjeje dhe ngriti një pikëpyetje të fortë juridike mbi dënimin 25-vjeçar.

Sipas Buzhalës, bëhet fjalë për parimin e ligjit më të favorshëm për të akuzuarin, i njohur në jurisprudencën e Dhomave të Specializuara si lex mitior.

Ai argumenton se, për veprat e kryera në vitet 1998–1999, duhet të merret në konsideratë kuadri ligjor që ishte në fuqi në Kosovë në atë periudhë dhe se ligji i atëhershëm jugosllav, pas heqjes së dënimit me vdekje, parashikonte një maksimum prej 15 vitesh burgim.

Buzhala iu referua edhe jurisprudencës së mëparshme të Dhomave të Specializuara, duke përmendur rastin e Salih Mustafës. Në një proces të mëparshëm, Gjykata Supreme e Speciales kishte trajtuar pikërisht çështjen e lex mitior dhe kufirit të dënimit prej 15 vitesh për veprat për të cilat zbatohej Kodi Penal i ish-Jugosllavisë.

Rasti Mustafa është veçanërisht domethënës: dënimi i tij u ul përfundimisht në 15 vjet pas një procedure të gjatë apelimi dhe shqyrtimi nga Gjykata Supreme.

Por Buzhala shkon më tej.

Ai thotë se i njëjti standard duhet të merret në konsideratë edhe për Hashim Thaçin dhe pyet se si mund të vendoset një dënim prej 25 vitesh, nëse sipas interpretimit të tij kufiri më i favorshëm ligjor është 15 vjet.

“Dënimi 25 vjet është anti-ligjor”, deklaroi Buzhala, duke argumentuar se një dënim i lartë në shkallën e parë mund të reduktohet më pas në apel.

Megjithatë, kjo mbetet një çështje juridike e diskutueshme. Vetë kuadri ligjor i Dhomave të Specializuara parashikon se në përcaktimin e dënimit duhet të merren në konsideratë kufijtë e dënimit në ligjin e Kosovës, ndërsa jurisprudenca e mëvonshme ka sqaruar mënyrën se si zbatohet ky parim. Gjykata Kushtetuese e Speciales ka theksuar se ligji për Dhomat e Specializuara është kuadri detyrues dhe se ligjet e tjera të Kosovës duhet të merren në konsideratë, jo domosdoshmërisht të zbatohen drejtpërdrejt.

Buzhala kritikoi gjithashtu atë që e konsideroi si një vendim të papritur dhe jashtë pritshmërive.

Ai tha se askush nuk e kishte të qartë paraprakisht se cili do të ishte rezultati i procesit dhe se vendimi u mbajt nën një nivel të lartë konfidencialiteti deri në momentin e shpalljes.

Sipas tij, edhe analizat e bëra paraprakisht mbi dosjen e Thaçit nuk kishin parashikuar një dënim të tillë.

Buzhala tregoi se kishte përdorur edhe sisteme të inteligjencës artificiale për të analizuar materialet e çështjes dhe se, sipas analizave që ai mori, një dënim mbi 10 vjet konsiderohej skenar me probabilitet shumë më të ulët. Këto, megjithatë, janë analiza të bazuara në modelet e përdorura prej tij dhe nuk përbëjnë vlerësim juridik të gjykatës.

Gazetari u ndal edhe te dëshmitë e përdorura kundër Thaçit, duke përmendur veçanërisht dëshminë e Gjergj Dedajt dhe ndryshimet në deklaratat e tij, çështje që sipas Buzhalës mund të kenë ndikuar në vlerësimin e provave nga trupi gjykues.

Ai tha se Thaçi kishte një ekip të nivelit të lartë mbrojtës dhe se, pikërisht për këtë arsye, rezultati përfundimtar ishte edhe më befasues për të.

Më 16 shtator, Gjykata Speciale shpalli fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për krime lufte, ndërsa i dënoi përkatësisht me 25, 18, 13 dhe 25 vite burgim. Për akuzat për krime kundër njerëzimit, trupi gjykues i shpalli të pafajshëm, duke arsyetuar se prokuroria nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm se kishte ekzistuar një sulm i gjerë ose sistematik ndaj popullsisë civile.

Por për Buzhalën, beteja tani nuk përfundon me vendimin e shkallës së parë.

Ai paralajmëron se çështja e ligjshmërisë së dënimeve, mënyra e aplikimit të ligjit më të favorshëm dhe mundësia e reduktimit të tyre në apel do të jenë ndër betejat kryesore juridike që priten në vazhdim.

Ndërkohë, vendimi ka shkaktuar reagime të forta politike dhe shoqërore në Kosovë, ndërsa përkrahësit e ish-krerëve të UÇK-së kërkojnë që procesi të vijojë në shkallët e tjera të drejtësisë.