Shkrime
NGA SHPRESA TE ZHGENJIMI/ EUROPA NE UDHEKRYQ, TE RINJTE PO I KTHEJNE SHPINEN DEMOKRACISE
Nga Franca në Gjermani, e deri në Zvicër, protestat e të rinjve po nxjerrin në pah një pakënaqësi që shkon përtej kërkesave për arsim më cilësor, kushte më të mira ekonomike apo kundërshtimit të shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Në themel të këtij pakënaqësie qëndron një problem shumë më i thellë: dobësimi i besimit te institucionet dhe te vetë demokracia si sistem që mund të garantojë një të ardhme më të mirë.
Një pjesë gjithnjë e më e madhe e brezit të ri po shfaq indiferencë ndaj institucioneve demokratike, ndërsa bindja se demokracia është forma më e mirë e qeverisjes nuk është më aq e fortë sa në të kaluarën. Ky është një sinjal shqetësues për shoqëritë evropiane, ku brezat e rinj po kërkojnë përgjigje konkrete për pasigurinë ekonomike, sociale dhe politike që i rrethon.
Protestat në Francë, Gjermani dhe Zvicër janë shprehje të kësaj pakënaqësie. Në Francë, demonstratat kanë vijuar gjatë javëve të fundit, ndërsa në fillim të tetorit kryebashkiaku i Saint-Denis, Bally Bagayoko, ndërhyri për të mbrojtur një grup nxënësish dhe për të qetësuar tensionet me policinë. Veprimi i tij u vlerësua në rrjetet sociale, por nuk i ndali protestat.
Në Gjermani, grupimi “Gen Z regelt” ka organizuar demonstrata, disa prej të cilave janë shoqëruar me përplasje. Ndërsa në Zvicër janë paralajmëruar protesta për 20 nëntorin.
Pavarësisht episodeve të dhunës, që përbëjnë vetëm një pjesë të vogël të pjesëmarrësve, e drejta për të protestuar mbetet një nga shtyllat themelore të demokracisë. Por paradoksi qëndron te fakti se pikërisht brezi që përfiton nga liritë demokratike po shfaq gjithnjë e më shumë dyshime për sistemin që i garanton ato.
Demokracia po humbet terren te të rinjtë
Të dhënat e studimit të Fondacionit TUI për vitin 2026 tregojnë një rënie të ndjeshme të mbështetjes për demokracinë mes të rinjve evropianë.
Në Francë, vetëm 39 për qind e të rinjve e konsiderojnë demokracinë sistemin më të mirë politik, ndërsa 35 për qind mendojnë se ajo është e barasvlershme me format e tjera të qeverisjes. Në Gjermani, mbështetja për demokracinë arrin në 53 për qind, por ka pësuar një rënie prej 14 pikësh përqindjeje krahasuar me vitin 2018. Në Francë, rënia është pesë pikë përqindjeje.
Studimi përfshiu 8 mijë të rinj të moshës 16 deri në 26 vjeç në Francë, Gjermani, Mbretërinë e Bashkuar, Spanjë, Itali, Greqi dhe Poloni.
Këto shifra nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se brezi i ri po kërkon alternativa autoritare. Ato tregojnë, megjithatë, se demokracia nuk perceptohet më nga të gjithë si një vlerë e pazëvendësueshme.
Për shumë të rinj, të drejtat dhe liritë që ofron sistemi demokratik janë bërë pjesë e natyrshme e jetës, pa u kuptuar gjithmonë se sa e rëndësishme është ruajtja e tyre dhe angazhimi qytetar për mbrojtjen e institucioneve.
Liria po merr një kuptim tjetër
Një nga ndryshimet më domethënëse të evidentuara nga studimi lidhet me mënyrën se si brezi i ri e përkufizon lirinë.
Në vitin 2022, të rinjtë e lidhnin atë kryesisht me mundësinë për të shprehur bindjet politike, zgjedhjet e lira dhe të drejta, si dhe aksesin në arsim.
Katër vjet më vonë, përparësitë kanë ndryshuar. Barazia e mundësive, shëndeti fizik dhe mendor, mundësia për të udhëtuar pa kufizime dhe sigurimi i një jete pa varfëri janë bërë elementet kryesore të perceptimit të tyre për lirinë.
Ky ndryshim pasqyron një zhvendosje të vëmendjes nga liritë politike drejt sigurisë dhe mirëqenies individuale. Të rinjtë nuk kërkojnë vetëm të kenë të drejtën të shprehen dhe të votojnë, por duan të dinë nëse mund të ndërtojnë një jetë të qëndrueshme, të gjejnë punë, të përballojnë shpenzimet dhe të kenë perspektivë për të ardhmen.
Pikërisht këtu shfaqet një nga sfidat më të mëdha të demokracive evropiane: garantimi i lirive politike nuk mjafton nëse qytetarët nuk ndiejnë se sistemi u krijon mundësi reale për një jetë më të mirë.
Pandemia la pas një plagë mes brezave
Pandemia e Covid-19 ka luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm në dobësimin e besimit të të rinjve te institucionet.
Sipas studimit, 72 për qind e të anketuarve mendojnë se shoqëria nuk e ka vlerësuar sa duhet sakrificën e tyre gjatë pandemisë.
Megjithëse rreziku shëndetësor nga virusi ishte përgjithësisht më i ulët për këtë grupmoshë, kufizimet patën pasoja të konsiderueshme në jetën e tyre sociale dhe arsimore. Mbyllja e shkollave, ndërprerja e aktiviteteve dhe izolimi prekën një periudhë vendimtare të zhvillimit personal.
Edhe përparësia e dhënë grupmoshave më të mëdha gjatë procesit të vaksinimit ndikoi te perceptimi i një pjese të të rinjve se interesat e tyre nuk po trajtoheshin me të njëjtën rëndësi.
Kjo përvojë duket se ka thelluar hendekun mes brezave, i cili ishte bërë i dukshëm edhe gjatë protestave për klimën që nisën në vitin 2018. Brezi i ri kërkon që vendimmarrësit e sotëm të mbajnë përgjegjësi për pasojat afatgjata të politikave që ndikojnë drejtpërdrejt në të ardhmen e tij.
Pasiguria ekonomike dhe frika për të ardhmen
Një tjetër element shqetësues është rënia e optimizmit për të ardhmen. Vetëm rreth gjysma e të rinjve në Francë dhe Gjermani shprehen optimistë për vitet që vijnë. Në të gjitha vendet e përfshira në studim, perceptimi për të ardhmen është më negativ krahasuar me vitin 2017.
Pandemia, kriza energjetike, rritja e kostos së jetesës dhe pasiguria e sigurisë në Evropë kanë krijuar një klimë shqetësimi që reflektohet edhe në kërkesat e protestuesve.
Në Francë, të rinjtë kërkojnë përmirësimin e sistemit arsimor. Në Gjermani, kundërshtojnë rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak, ndërsa në Itali protestat lidhen me rritjen e kostos së jetesës.
Kërkesat janë të ndryshme, por shqetësimi është i përbashkët: mungesa e sigurisë dhe e një perspektive të qartë për të ardhmen.
Një tjetër e dhënë e studimit nxjerr në pah kontrastin mes perceptimit për jetën personale dhe atij për shoqërinë. Gati 60 për qind e të rinjve në Francë dhe Gjermani deklarojnë se ndihen mirë personalisht, por më pak se 15 për qind besojnë se njerëzit e tjerë në vendin e tyre jetojnë mirë.
Ky hendek tregon se edhe kur individët janë relativisht të kënaqur me jetën e tyre, ata mund të kenë një perceptim shumë më pesimist për drejtimin në të cilin po shkon shoqëria.
Sfida e Evropës: të rikthejë besimin e brezit të ri
Demokracitë evropiane përballen kështu me një sfidë që nuk zgjidhet vetëm përmes reformave ekonomike apo përmirësimit të sistemit arsimor. Ato duhet të rikthejnë besimin e një brezi që kërkon më shumë siguri, barazi mundësish dhe pjesëmarrje në vendimmarrje.
Institucionet mund të ndërmarrin politika për arsimin, punësimin dhe sigurinë, por nuk mund të eliminojnë të gjitha pasiguritë që prodhojnë zhvillimet ekonomike dhe gjeopolitike. Ajo që mund të bëjnë është të tregojnë se vendimmarrja demokratike është në gjendje të dëgjojë qytetarët, të korrigjojë gabimet dhe të ofrojë zgjidhje konkrete.
Protestat e të rinjve nuk janë domosdoshmërisht shenjë e refuzimit të demokracisë. Ato mund të jenë edhe një kërkesë për ta bërë atë më funksionale dhe më të përgjegjshme ndaj nevojave të brezave të ardhshëm.
Por rënia e besimit mbetet një paralajmërim që nuk mund të shpërfillet. Nëse të rinjtë fillojnë ta shohin demokracinë si një sistem që garanton vetëm lirinë formale, por jo mundësinë për të ndërtuar një të ardhme të sigurt, atëherë kriza e besimit mund të shndërrohet në një problem shumë më të madh politik dhe institucional.
Evropa nuk po përballet vetëm me protesta të një brezi të pakënaqur. Ajo po përballet me pyetjen se si të bindë brezin e ardhshëm se demokracia ia vlen të mbrohet.